O'zbekistonda MChJni tugatish: tartib va muddatlar

O'zbekistonda MChJni ixtiyoriy tugatish kamida ikki oy davom etadi. Tugatish to'g'risidagi e'londan keyin kreditorlarga talab qo'yish uchun qonun aynan shuncha muddat beradi, e'lonni esa ro'yxatdan o'tkazuvchi organning o'zi rasmiy saytida joylashtiradi. DXMga xabarnoma berish bepul. 2025-yil 10-noyabrdan qarzi yo'q va soliq xavfi past bo'lgan kichik kompaniyalar soliq tekshiruvidan ozod qilindi, qarzdorlik yo'qligi haqidagi ma'lumotnomani soliq organi bir ish kunida beradi. Butun tartib o'rtacha 3–6 oy oladi.

MChJni qanday yopish mumkin

2026-yil 22-iyuldan «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi O'RQ-1137-son yangi Qonun amal qilmoqda. U MChJ faoliyatini tugatishning uchta yo'lini saqlab qoldi: ixtiyoriy tugatish, sud qarori bilan tugatish va kompaniya ishlamasa, ro'yxatdan o'tkazuvchi organ qarori bilan tugatish. Kreditorlar bilan hisob-kitob qilishga mol-mulki yetmaydiganlar uchun alohida to'lovga qobiliyatsizlik tartibi mavjud.

Biznes hali qadrli bo'lsa, tugatish eng yaxshi variant bo'lmasligi mumkin. Ulushni yoki butun kompaniyani yangi egaga sotish mumkin, bu ishtirokchilarni qayta ro'yxatdan o'tkazish orqali rasmiylashtiriladi.

Ixtiyoriy tugatish tartibi

Ishtirokchilar qarori va tugatuvchi

Tugatish to'g'risidagi qarorni ishtirokchilarning umumiy yig'ilishi qabul qiladi. Uni kuzatuv kengashi, direktor yoki istalgan ishtirokchi taklif qilishi mumkin. Shu qaror bilan tugatuvchi tayinlanadi va shu paytdan boshlab kompaniya ishlarini boshqarish bo'yicha barcha vakolatlar, jumladan sudda vakillik qilish unga o'tadi. Ustav fondida davlat ulushi bo'lsa, tugatuvchi o'rniga davlat mulkini boshqarish organi vakili kiritilgan tugatish komissiyasi tayinlanadi.

Xabarnoma va e'lon

Qaror haqida ro'yxatdan o'tkazuvchi organ Davlat xizmatlari markazi orqali xabardor qilinadi, ixtiyoriy tugatish davlat xizmati bepul. Reestrga kompaniya tugatilayotgani haqida yozuv kiritiladi. Tugatish to'g'risidagi e'lonni ro'yxatdan o'tkazuvchi organ o'zining rasmiy saytida joylashtiradi, gazetada e'lon qilish shart emas. E'londa kreditorlarning talab qo'yish tartibi va muddati ko'rsatiladi.

Kreditorlar uchun ikki oy

Kreditorlarning talab qo'yish muddati e'lon qilingan paytdan boshlab ikki oydan kam bo'lishi mumkin emas. Bu vaqt ichida tugatuvchi ma'lum kreditorlarni yozma ravishda xabardor qiladi, kontragentlarning kompaniya oldidagi qarzlarini undiradi va uning mol-mulkini yig'adi. Muddat tugagach, talablar ro'yxati va ularni ko'rib chiqish natijalari bilan oraliq tugatish balansi tuziladi.

Soliq tekshiruvi yoki undan ozod qilish

2025-yil 10-noyabrdan Vazirlar Mahkamasining 709-son qarori bilan kiritilgan o'zgartirishlar amal qiladi. Kompaniya ro'yxatdan o'tgan paytdan beri faoliyat yuritmagan va soliq qarzi bo'lmasa, moliya-xo'jalik faoliyati tekshirilmaydi. Oldingi uch yildagi tushum 10 mlrd so'mdan oshmasa, byudjet va kreditorlar oldida qarz bo'lmasa, hisobotlar muntazam topshirilgan va soliq xavfi past deb baholangan bo'lsa ham tekshiruv o'tkazilmaydi.

Aylanma 10 mlrd so'm doirasida bo'lib, xavf o'rtacha bo'lsa, tekshiruv o'rniga soliq maslahatchisi yoki auditorlik tashkilotining soliqlar bo'yicha xulosasi taqdim etilishi mumkin. Boshqa hollarda soliq organi tekshiruv o'tkazadi.

Tugatish balansi va ma'lumotnoma

Hisob-kitoblardan keyin ishtirokchilar tugatish balansini tasdiqlaydi. Tugatuvchi uni bir ish kuni ichida soliq organiga topshiradi. Soliq organi qarzdorlik yo'qligini tekshiradi va bir ish kuni ichida qarzdorlik yo'qligi to'g'risida ma'lumotnoma beradi, nusxasini ro'yxatdan o'tkazuvchi organga yuboradi. Banklar soliq qarzi yo'qligi haqidagi tasdiqni elektron shaklda so'rashi mumkin.

Hisob-kitoblar va reestrdan chiqarish

Qarzlar Fuqarolik kodeksida belgilangan navbat bilan to'lanadi. Kreditorlar bilan hisob-kitobdan keyin qolgan mol-mulk ishtirokchilar o'rtasida taqsimlanadi. 2023-yildan bank hisobvarag'i yopilgani haqidagi ma'lumotnoma va muhrlarni ro'yxatdan o'tkazuvchi organga topshirish talab etilmaydi: hisobvaraq yopilgani haqidagi ma'lumotni bank axborot tizimiga o'zi yuklaydi. Shundan so'ng kompaniya davlat reestridan chiqariladi.

Bosqichlar bo'yicha tugatish muddatlari

MChJni ixtiyoriy ravishda ikki oydan tezroq yopib bo'lmaydi. Soliq tekshiruvi va kreditorlarsiz tartib 2,5–3 oyda yakunlanadi. Soliq tekshiruvi, kontragentlar yoki xodimlar bilan nizolar bo'lsa, u yarim yilgacha cho'ziladi.

Xodimlar, bank va hujjatlar

Xodimlar tugatish munosabati bilan Mehnat kodeksidagi ogohlantirish muddatlari va to'lovlarga rioya qilgan holda ishdan bo'shatiladi. Ishdan bo'shatishni birinchi haftalarda boshlagan ma'qul: ish haqi bo'yicha qarzlar hisob-kitoblarda birinchilar qatorida turadi va ular to'lanmasa, balans to'g'ri chiqmaydi. Ishdan bo'shatish va kompensatsiyalar masalalarini «Mehnat huquqi va kadrlar masalalari» xizmati doirasida ko'rib chiqamiz.

Reestrdan chiqarilgunga qadar kompaniya oxirgi soliq hisobotini ham topshiradi, bank hisobvarag'ini yopadi va shaxsiy tarkib bo'yicha hujjatlarni belgilangan tartibda saqlashga topshiradi. Bu qadamlar ko'pincha oxirga qoldiriladi va tugatish oylab cho'ziladi.

Shunchaki ishlashni to'xtatsangiz nima bo'ladi

Faoliyat yuritmayotgan kompaniyani soliq organi uch ish kuni ichida nofaol rejimga o'tkazadi. Bu ro'yxatdan o'tgandan keyin uch oy ichida bank hisobvarag'i ochilmagan yoki hisobvaraq ochilgandan keyin olti oy davomida unda operatsiyalar, elektron hisobvaraq-fakturalar, kassa cheklari va tashqi savdo bitimlari bo'lmagan hollarda sodir bo'ladi.

Ishtirokchilar bir yil ichida faoliyatni tiklashi mumkin. Agar bu sodir bo'lmasa, ro'yxatdan o'tkazuvchi organ MChJni tugatuvchi tayinlamasdan o'z qarori bilan tugatadi. Bu yo'l faqat hech kimga qarzi yo'q va mol-mulki bo'lmagan kompaniyalarga mos keladi. Qarz yoki aktivlar bo'lsa, kompaniyani ixtiyoriy yopgan ma'qul: shunda ishtirokchilar hisob-kitoblarni o'zlari o'tkazadi va qolgan mol-mulkni oladi.

Tugatishni cho'zib yuboradigan xatolar

Tartibni ko'pincha kech eslangan kreditorlar to'xtatib qo'yadi: ularning talablarini balansga qaytadan kiritishga to'g'ri keladi. Ma'lum kreditorlarni birinchi kunlardanoq yozma ravishda xabardor qilgan ma'qul. Ikkinchi muammo debitorlik qarzi bilan bog'liq: kontragentlarning qarzlari undirilmaguncha yoki hisobdan chiqarilmaguncha hisob-kitoblarni yopib bo'lmaydi.

Ba'zan tugatish mol-mulk barcha qarzlarga yetmay qolgan paytda boshlanadi. Unda ixtiyoriy tartib to'g'ri kelmaydi va ish «To'lovga qobiliyatsizlik to'g'risida»gi Qonun bo'yicha iqtisodiy sudga o'tadi. Tugatish to'g'risida qaror qabul qilinishidan oldin balans, soliq majburiyatlari va nizoli shartnomalarni tekshiramiz.

Kompaniyani yopishda yordam kerak bo'lsa, «Korxonani tugatish va qayta tashkil etish» xizmati bilan tanishing: qaror va xabarnomalarni tayyorlaymiz, kreditorlar bilan hisob-kitob qilamiz va soliq tartibida hamrohlik qilamiz. MChJ yopilgandan keyin yolg'iz ishlashni davom ettiradiganlarga YaTTni onlayn ochish mos keladi.

Ko'p beriladigan savollar

O'zbekistonda MChJni tugatish qancha davom etadi?
Kamida ikki oy: e'londan keyin kreditorlar talablari uchun muddat shuncha. Soliq tekshiruvi va nizolarsiz yopish 2,5–3 oy, o'rtacha 3–6 oy oladi.

MChJni tugatish qancha turadi?
DXMda ixtiyoriy tugatish davlat xizmati bepul. Xarajatlar tugatuvchi, buxgalter va yurist ishidan, soliq xavfi o'rtacha bo'lsa, soliq maslahatchisining xulosasidan ham iborat bo'ladi.

MChJni tugatishda soliq tekshiruvi shartmi?
Har doim emas. 2025-yil 10-noyabrdan kompaniya faoliyat yuritmagan va qarzi bo'lmasa yoki uch yillik tushum 10 mlrd so'mgacha bo'lib, qarzlar bo'lmasa, hisobotlar topshirilgan va soliq xavfi past bo'lsa, tekshiruv o'tkazilmaydi.

Tugatish to'g'risidagi e'lonni gazetada chop etish kerakmi?
Yo'q. Ixtiyoriy tugatishda e'lonni ro'yxatdan o'tkazuvchi organ o'zining rasmiy saytida joylashtiradi. Unda kreditorlar talablarining tartibi va kamida ikki oylik muddati ko'rsatiladi.

Faoliyat yuritmayotgan MChJ bilan nima bo'ladi?
Soliq organi uni nofaol rejimga o'tkazadi. Bir yil ichida faoliyat tiklanmasa, ro'yxatdan o'tkazuvchi organ kompaniyani tugatuvchi tayinlamasdan o'z qarori bilan tugatadi.

Qarzi bor MChJni yopish mumkinmi?
Ixtiyoriy ravishda faqat mol-mulk barcha kreditorlar bilan hisob-kitobga yetganda. Yetmasa, iqtisodiy sud orqali to'lovga qobiliyatsizlik tartibi qo'llaniladi.

Huquqiy asos

• O'zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi
• «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi 2026-yil 21-apreldagi O'RQ-1137-son Qonun, 2026-yil 22-iyuldan amal qiladi
• 2019-yil 11-dekabrdagi O'RQ-592-son Qonun (tadbirkorlik subyektlarini tugatish tartibini takomillashtirish)
• Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 21-avgustdagi 704-son qarori (tadbirkorlik subyektlarini ixtiyoriy tugatish va nofaol subyektlarni reestrdan chiqarish), 2023-yil 9-avgustdagi 348-son va 2025-yil 7-noyabrdagi 709-son qarorlar bilan kiritilgan o'zgartirishlar bilan
• «To'lovga qobiliyatsizlik to'g'risida»gi Qonun
• O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi va Mehnat kodeksi